head

 

 

 

ناسیۆنالیزم‌و ئازادی‌و ناسنامەی تاكەكەسی... هەوڵێك بۆ ناسینەوەی سەربازی

 

 

 

هاوژین مەلا ئەمین

         

سەربازی نەناسراو ، یاخود تەنها مۆنۆمێنتێكە ، كەس نییە ، یاخود كەسێكە كەس نایناسێت  !!

                                                                   بندكیت ئەندرسۆن (1)

 

 

مرۆڤ بە سروشتی خۆی بونەوەرێكی كۆمەڵایەتییە ، بوون و ئازادی و خۆبەیانكردنی ، خۆنواندن و خۆنمایشكردنی ، هەندێكجار خۆبەختكردنیشی دەستەجەمعی و لەگەڵ ئەوانی دی و بگرە لە پێناو ئەوانی دیكەدایە ! .

ئاوێنە وەك سیمبوڵێكی ئەنتۆلۆژی ، مرۆڤ هەمیشە لەگەڵ پێداویستیە حاشاهەڵنەگر و بنەڕەتیەكانی دیكەی خۆیدا ، لەماڵەكەی و لەجانتاكەی خۆی ناوە و هەرگیز دەستی لێ هەڵنەگرتووە ، دەستهەڵنەگرتن لە ئاوێنە ، لەڕاستیدا باس لە پێویستیەكی ئەنتۆلۆژی مرۆڤەكان دەكات بەبینین و خۆ نومایشكردن ، مرۆڤی نابینا دەتوانێت بژی ، لەبەرئەوەی كە دڵنیایە لەوەی گەرچی ئەو نابینێت بەڵام ئەو دەبینرێت ، گەرچی توانای بینینی نومایشەكانی نییە ، بەڵام دەتوانێت خۆی نمایش بكات و جارێكی دیكە لەچاوی ئەوانی دیكەدا خۆی ببینێت !

بینین بەچاوی ئەوانی دی ، هەروەها خۆبینینەوە لە چاوی ئەوانی دیكەدا ، مرۆڤ لە تاریكی ڕەها ڕزگار دەكات و چاوێكی ڕاستەقینەی پێدەبەخشێت و لێرەشەوە توانای بەشداری پێدەبەخشێت لە ژیان و لە بووندا !

ئەوانەی كە نابینان زۆر بەختەوەرترن  لەوانەی كە فەرامۆش دەكرێن و نادیدە دەگیرێن و وندەكرێن و دواجار ناناسرێنەوە .

بوون بە سەربازی نەناسراو یان شەهیدی گومناو ، بوونە لەنێو تراجیدیای نادیدەگرتن و لەبیرچوندا ،بەڵام ئەوە كێیە كە نابینرێت و وندەكرێت ، ئەوە كێیە كە كورت دەكرێتەوە بۆ تەنها مۆنۆمێنتێك یاخود پەیكەرێك ، پەیكەرێك كە دەشێت ، هەموومان بێت و دەشێت هیچ كەس !!

لەنێو تراجیدیایەكی ئەنتۆلۆژی لەو شێوەیەدا تەنها دوو ڕێگا بۆ دەرباز بوون و سەرفرازی هەیە :

هەڵاتنی بەردەوام لەوەی كە ڕۆژێك لە ڕۆژان بكەوینە بەر ئەم دیدە ، واتە: هەڵاتنی بەردەوام لەم تێڕوانینە و لەم چارەنوسە ، بە واتای هەڵاتن لە سەربازی ، لە هاوخەمی ، هەڵاتن لە بوون لەوێ‌ ، هەڵاتن لە چاوی ئاوێنە !

مرۆڤ دەتوانێت لەم بینینە هەڵبێت ، بەڵام مرۆڤ ناتوانێت لە بینین هەڵبێت . هەڵهاتن لەم بینینە بەهەڵاتن لە سەربازییەوە بەندە ، بەندە بە هەڵاتن لە قوربانیدان و بەشداریكردنەوە لەخەمی گشتی و چارەنوس و تراژیدیای گشتیدا ، لێرەوە ئەوەی چاوەڕوانی هەڵاتوان دەكات چارەنوسێكی ڕەشترە ، تۆهەیت لەبەر ئاوێنە ، یاخود جوانیت یاخود ناشرین و قێزەون ، یان شیاو و شایستە ، یاخود نەشیاو وناشایستە ، دەبێت لە نەستی سەربازی وندا ، لە بەرامبەر ئەودا و لە تەنیشت ئەوەوە ، وەك وێنەی ڕەش و وێنەی سپی ، وەك بەهەشتی و دۆزەخی ، وێنەی یاخود مۆنۆمێنتی خیانەتكاری نەناسراو ، تەرمی لە گۆڕنراو هەمیشە لەبەرچاوت بێت .

ڕێگای یەكەم ، ڕێگای كەوتنە بەر لەعنەت و چونە دۆزەخی هەمیشەییە .

 ڕێگای دووەم ، تەواو سەخت و دژوار بەڵام پڕپڕ ، لە هەڵنان و فریودان ، ئەم ڕێگایە ڕێگای چونە بەهەشت و گەشتنە بە مەزنی و سەروەری و جوانی و سەرفەرازی هەمیشەیی ، ڕێگای گەشتنە بە شێوەیەك لە شێوەكانی نەمری ، ڕێگای بوونە بەخودی ئەو سیمبولە ، دەبێت تۆ بتوانیت بە شێوەیەك چارەنوسی خۆت دەستنیشان بكەیت ، كە بشێت و بتوانیت ، بڵێیت منم سەربازی نەناسراو !!

ئەوەی كە دەڵێت : منم سەربازی نەناسراو ، دەیەوێت بناسرێت ، ئەوەی دەناسرێت ، ئەوە سەربازی نەناسراو نییە ، تۆ تەنها دەتوانیت خۆت بناسێنیت وەك " سەرباز " ، هیچ كەسێك ناتوانێت خۆی بناسێنێت وەك " نەناسراو " !

تۆ ناتوانیت سەربازی نەناسراو بێت ، چونكە ئێمە هەموومان بەو چارەنوسە ڕازی نابین كە خیانەتكار و لەعنەتی و دۆزەخی بین !، ڕێگای سەربازی نەناسراو تۆ ناتوانیت قۆرخی بكەیت ، هەر بۆیە ئێمە هەموومان دەمانەوێت سەربازی نەناسراو بین ، تۆ تەنها دەتوانیت یەكێك بیت لە سەربازە نەناسراوەكان ، دەستەواژەی سەربازە نەناسراوەكان ، هەڵەیەو گاڵتە ئامێز ، ئەوەی هەیە تەنها سەربازی نەناسراوە ، هەرفرەییەك ، هەموو سیحر و موعجیزەیەكی ئەم سەروەرییە بەتاڵ دەكاتەوە ، سەربازی نەناسراو یاخود ئێمە هەموومان نین یان هیچ كەس !!

تۆ سەربازی نەناسراونیت ، تۆ ئێمەیت ، ئێمە سەربازی نەناسراو نین ئێمە تۆین ، ئێمە هەموومان دەبینە سەربازی نەناسراو سەربازی نەناسراو هەموومان نین !!

دواجار كەس سەربازی نەناسراو نییە ! ئێمە هەموومان دەمانەوێت ببین بە ئەو !

سیحرو جادووی سەربازی نەناسراو وەك گێژاوێكی پڕلە فریوی سەربەرزی و نەمریی هەموومان دەبات و چارەنوسمان یەكدەخات ، خەونەكانمان ، هەوڵەكانمان ، بوونمان دەكات بە یەك ، ئەو بەبێ ئەوەی كە هەبێت ، هەموو ئێمە دەكات بە یەك ، هەموو ئێمە دەكات بە خۆی . دەمانكات بە خاوەنی یەك خەون و ئومێد و خولیا و چارەنوس و كۆمەڵێك خەسڵەتی ڕیشەیی لە بونماندا دەڕوێنێت كە ئیرادە و خواست و هیواو ئامانجمان دەكات بە یەك دەمانكاتە خاوەنی لێكبوردن لە یەكدی و خاوەنی هێز بەرامبەر بە دوژمن ، ئیرادەی بوونمان دەكات بە یەك ، ئازادیمان دەبەخشێت بە یەك ، كولێرەكانی بەختەوەریمان بەسەر هەموومان دابەش دەكات تێڕوانینمان بۆ دۆست و دوژمن بۆ جوان و ناشرین ، بۆ ئازایەتی و خیانەت ، شێوازی قسەكردن و بەڕێگادا ڕۆشتن و نانخواردن و بیركردنەوە و ، بەڵێ‌ شێوازی بوونمان بەتەواوەتی یەكدەخات . دەمانكات بەیەك دەست و یەك خوێن و یەك هێز .

دەشێت سەلیقە و سیفەتە لاوەكیەكانمان ، تەنانەت دەشێت بە پێچەوانەی ئەوەی كە ووتمان عەقڵ و بیركردنەوەشمان ، تایپەكانی دەموچاوو باڵامان ، دەشێت بیروڕا و بیروباوەڕی ئاینیشمان جیاو جیاواز بێت ، دەشێت هەندێكمان ڕەش و هەندێكمان سپی و ڕەنگی دیكە بین ، بەڵام بۆ ئەوەی هەموومان بەهەشتی و نەمرو سەرفرازبین دەبێت هەموومان سەربازی نەناسراوبین واتە ، دەبێت ئیرادەو ئازادیمان یەك بێت ! چۆن دەتوانین ئیرادە و ئازادی و چارەنوسی ، سەلیقەو بیروڕاو ئاینە جیاوازەكان و تێڕوانینە جیاوازەكان یەكخەین ، ئەمە چەند لۆژیكی و شیاوە ، بەبڕوای من ئەمە گەورەترین پرسیارە كە روِوبەڕووی بیركردنەوەی ناسیونالیستی دەبێتەوە و دەشێت هەر ڕەخنەیەكیش كە ئاڕاستەی بیركردنەوەی ناسیۆنالیستی دەكرێت لە بەرگریدا لە ئازادی و هەروەها هەموو مۆدێلە ، فاشستی و نازییەكان و ڕەگەز پەرست و توند ڕەوەكانی ناسیۆنالیزمیش دەشێت دەرهاویشتە وەڵامدانەوەی نادروست بن بەم پرسیارە ؟

بێگومان سەختی و ئایرۆنییەك لەقوڵایی ئەو پرسیارەدا هەیە كە پاساودەری هەڵەكردن نییە لە وەڵامدانەوە پێیدا ؟ هەروەها دەرگاش داناخات بەڕووی هەر ڕەخنەیەكدا كەلە هەر وەڵامدانەوەیەك بگیرێت ، بەڵام هەر لە بنەڕەتەوە تێگەشتن لێی یارمەتیدەربێت بۆ ئەوەی چ شوناس وەڵام و چ شوناسی ڕەخنەش لەم سیاقەدا دیاری بكەینەوە و نەهێڵین ڕواڵەتی دەستەواژە و چەمكەكان بە هەڵەماندابەرن .

گومانم لەوە نییە كە وەك ئیرنست گیلنەر دەڵێت  (2) ، ناسیۆنالیزم نەتەوە و دەوڵەت / نەتەوەش ، دروست دەكات و لێرەوە ، چ نەتەوە و چ دەوڵەتە نەتەوەیی و چ كۆمەڵگا سیاسیەكانیش ، بوونی سروشتی و ئەزەلی و خوا كرد نین ، بەڵكو دروستكراوو دەستكردو چنراوو مێژووكردن و دەرهاویشتەی هەلومەرجێكی مێژوویی پیشەسازی ، كۆمەڵایەتی و كلتوری و بگرە ئاینی و دواجار سیاسین و دەرهاویشتەی خەیاڵی كۆمەڵایەتی و سیاسی كۆمەڵگاكانن كە ئەم خەیاڵە خۆی ڕیشە نادیار و ناڕاستەوخۆكانی لەنێو كلتوری ئاینی و سۆزی مرۆڤ بۆ نەمریدایە و ئامڕاز و میكانیزمەكانی و هەلومەرجی بەرهەمهێنەر و دروستكەر و زەمینە سازیەكان بۆی لەنێو جەرگەی ژیانی مۆدێرن و پیشەسازی و میكانیزم و كەرەستە و ئامڕازەكانی دروستكردنی شێوەیەكی نوێ لەپێكەوە ژیان و هاوخەمیدایە كەبەرهەمی بیركردنەوەی مرۆڤە لە ڕێكخستنەوەی چوارچێوەكانی بوونی خۆی و ماناكانی بوونی خۆی بەشێوەیەكی ئەوتۆ كە سازگارتر بێت لەگەڵ ئەو هەلومەرجە نوێیەدا، كە بەشێوەیەكی ڕیشەیی باس لە پێقایمكردنی مرۆڤ لەسەر زەوی باس لە خاوەندارییەتی مرۆڤ بۆ خەون و خولیا و ئەفسانە گشتیەكانی خۆی دەكات ، مرۆڤ لە دونیای مۆدێرندا لەگەڵ بەرهەمهێنانی كەرەسە و پێداویستیەكانی ژیانی خۆی ، لەگەڵ دروستكردنی هەلومەرجێكی دەستكردی خۆیدا بۆ ژیان ، لەگەڵ هەستكردنیدا بە دەربازبوونی لە دەستی قەدەر و سروشت و ئەو هێزە نادیارەی كە چارەنوسی دەستنیشاندەكات و خەونەكانی نیشاندەدات ، كەوتە قۆناغێكەوە كەخۆی خەون ببینێت و مانا و سیمبولی تازە بۆ بوون و نەمری بەرهەمبهێنێت و لە پەیوەندیە دەستكردەكانی خۆیدا بۆ ماناكانی پێكەوە ژیان لێكتێگەیشتن بگەڕێت و لەبری ئەو دیدە ئاینی و یونیڤێرساڵە بۆ لێكچوون و پێكەوە ژیان و هاوخەمی و هاوچارەنوسی دیدێكی زەمینی ترو مەلموس و هەستپێكراو ترو هەروەها مانای كۆنكرێتی تر بۆ ئەو چەمكانە و ئەو ئەفسانانەش بدۆزێتەوە كەلە دەوری ئەم چەمكانە دەسوڕانەوە .

مرۆڤایەتی لەگەڵ هەموو دوور لەیەكی و جیاوازیە كلتوریەكانی و لەگەڵ هەموو دوورە دەستیەكانی لەیەكدی لە هەلومەرجێكی تا ئەندازەیەكی زۆر گەردوونی هاوبەشدا دەژیا هەربۆیە ، لەگەڵ شكڵنەگرتنی دید و تێڕوانینی تاكە كەسیدا ، جگە لە دید و تێڕوانینێكی گروپی و كۆمەڵایەتی هاوبەش ، كەلەسەر ئاستی كلتوری و كۆمەڵایەتی كۆبوونەوە مرۆییە بچوكەكان لەشێوەی بنەماڵە و خێڵ و لەشێوەی بچوكتردا لە نەتەوە پێكەوە دەبەستێت ، لەسەر ئاستی گشتی مرۆڤ هەستی بە هاوچارەنوسییەكی پەتی دەكرد لەگەڵ مرۆڤەكانی دیكەدا .

بێگومان ئەو هاوخەمی و هاوچارەنوسییەی كە ئاین بۆ مرۆڤەكانی دروستدەكات بەگشتی و بۆ مرۆڤە هاوئاین و باوەڕەكان بەتایبەتی ڕەسەنترین و ڕیشەییترین فۆڕمی پێكەوە ژیان و هاوخەمی و هاوخەونییە و ناسیونالیزم بەشێوەیەك لەشێوەكان هیچ نیە جگە لە بەرهەمهێنانەوەی ئەم پێویستیە ڕۆحییەی مرۆڤ بەڵام لە شكڵ و فۆڕمێكی دیكەدا كە ڕونتر و ڕەسەنتر و مەلموستر ئەو هەلومەرجەی بوون و وێنا دەكات كە مرۆڤی مۆدێرن و كۆمەڵگا مۆدێرنەكانی تێدا دەژی .

ناسیۆنالیزم هیچ نیە جگە لەهەست كردنەوەیەكی نوێی مرۆڤ و پێویستیەكی نوێی مرۆیی ، هەستكردنەوەی مرۆڤ بەمانای تازە ، بۆ هەموو ئەو چەمك و خەون و دواجار خوێندنەوەیەكی دیكە بۆ هەموو ئەو حیكایەتانەی كە باس لە پێكەوە ژیان و هاوخەمی و هاوچارەنوسی نێوان كۆمەڵگا مرۆڤایەتیەكان دەكەن ، چ لەسەر ئاستی مرۆڤایەتی و چ لەسەر ئاستی هەركۆمەڵگایەك بەتایبەتی . ئاین حیكایەتی هاوخەمی و هاوچارەنوسییەكە كەخاوەنی ئەو حیكایەتە تاكە دروستكەری ڕاستەقینەی ئەو هەلومەرجەیە كە مرۆڤی تێدا دەژی ، لانیكەم ئەمە ستراكچەری ئەو دەقە ئاینیانەیە كە داڕێژەر و دروستكەری ئەو هاوخەمی و هاوسۆزی و هاوچارەنوسییەن . بەهەمانشێوە ، كاتێك مرۆڤ دەكەوێتە نێو هەلومەرجی دەستكرد و دەسسازی خۆیەوە لە دنیای مۆدێرندا – گرنگ ئەوەیە كە مرۆڤی مۆدێرن ئەم قەناعەتە قوڵەی لە ناخیدا هەڵگرتووە و هێزێكی ڕۆحی لەم چەشنە دەیبزوێنێت كەدونیای ئەو دەسسازو دروستكراوی دەستی خۆیەتی و بەرپرسیارە لەبەردەمیدا – هەوڵی ئەوەدەدات  كە بەڕیوایەتی  خۆی ئەم حیكایەتی هاوخەمی و هاوسۆزی و هاوچارەنوسییە بگێڕێتەوە و خۆی دەستنیشانی لێكچون و جیاوازی و جوداییەكان بكات و لە ڕاستیشدا ئەمەیە ناسیۆنالیزم گومان لەوەدا نییە كە كۆمەڵێ دۆزینەوەی زانستی ، هەروەها هەندێ‌ تێڕامانی مرۆیی ، هەڵقوڵاو لەو هەلومەرجە تایبەتیەی بوونی كۆمەڵایەتی و ئابوری و سیاسی كە بۆ خۆی دروستكردووە ، دەبنە هۆی سەرهەڵدانی جیاوازی و دەبنە دروستكەری تایبەتی ئەو ڕیشە و ڕەگەز و خەسڵەت و كاراكتەرانەی كە ئەو دەستنیشانیان دەكات بۆ دیاریكردنی سنوورەكانی ئەو هاوخەمی و هاوسۆزییە و بۆ دەستنیشانكردنی سنوورەكانی ئەو ژیانە هاوبەشە ، ڕاستە هەموو ئەم خەسڵەتانە نوێ‌ نین ، بگرە گرنگترینیان كە خەسڵەتە كلتوری و زمانییەكانە ڕیشەی ئاینیان هەیە ، بەڵام دواجار بەسوود وەرگرتنی نوێ‌ و داڕشتنەوەی نوێ بۆ ئەم خەسڵەت و هاوشێوەییانە و متوربەكردنی بە كۆمەڵێك خەسڵەت و كاراكتەری رەگەزی تازە مرۆڤی دنیای مۆدێرن دەكات بەوەی كە تا ئەندازەیەكی زۆر شیاو بەخۆی و ئەو هەلومەرجە نوێیەی كە تێیدا دەژی حیكایەتێكی نوێی هاوخەمی و هاوسۆزی و هاوچارەنوسی نوێ‌ بنوسێتەوە كەتا ئەو شوێنەی ئەم دیاردەیە گشتی و جیهانی دەبێتەوە دەتوانین ناوزەدی سەردەمی مۆدێرن بكەین بەسەدەی ناسیونالیزم

ئەم چوارچێوەیە بەندییە نوێیەی مرۆڤ و سەرلەنوێ ڕێكخستنەوەی بۆ ستراكچەر و ڕێكخستنی كۆمەڵایەتی و سیاسی عەلمانی ، واتە سەرزەمینی و دەستكردی مرۆڤ خۆیەتی .

سروشتی عەلمانی ناسیونالیزم تەنها هەڵقوڵاوی ئەو شەڕ وناكۆكییە قوڵەی مرۆڤی مۆدێرن نییە لەگەڵ دامەزراوەی ئاینی و سیاسی بەر لە مۆدێرندا كە دوو دامەزراوەی باڵادەست و هاوئاهەنگ بوون پێكەوە ناكۆكیەكانی ئەم سەردەمە نوێیەی مرۆڤ ، لەهەمانكاتدا ئاراستەو پێچەوانەی هەردووكیان بووە ، بەڵكو بەشێوەیەكی ڕیشەیی تر سروشتی عەلمانی ناسیونالیزم دەرهاویشتەی دوو ڕاستیە كە دەشێت وەك دوو ڕاستی ئیبستمۆلۆژی سەیریان بكەین .

یەكەم :. ناسیونالیزم هاوخەمی و هاوسۆزی هاوبەشی و هاودەنگی و هاوچارەنووسی و ژیانێكی هاوبەش و دۆستایەتی و برایەتی دواجار چاك و خراپ پیرۆزی و نەفڕینی خۆی بەرهەمهێنا و دروستكەری حیكایەت و جیهانبینی و بگرە دیدێك بۆ نەمری و ئەو دنیابینیشی تێدابوو كەگەر بەتەواوەتیش دەسكردی مرۆڤ نەبێت سودی لە چەمك و سمبوڵی ئاینیش وەرگرتبێت ، بەڵام جێ‌ پەنجەی مرۆڤ تەواو دیارو زاڵە تیایدا و وەك ئاماژەمان پێدا گێڕانەوەیەكی مرۆڤانەیە بۆحیكایەتی چارەنوس و چیرۆكی خەلیقەت و سروشتی پێكەوە ژیان .

ناسیونالیزم كراسێكە پر ِبە بەری هاونیشتمانی بڕاوە نەك هاوئاین و برای ئاین ، بەهەشت و دۆزەخی ناسیونالیزم لەم جیهانەوە لە مێژوو لە یادەوەری و لە زەینی هاونیشتمانیان و نەتەوەدایە نەك لە دونیا و لە جیهانێكی دی .

دووەم :. دیسان وەك ئاماژەمان پێدا كۆمەڵێك زانیاری پۆزەتیڤ و زانستی نوێ و تێڕامانی مرۆیی هەلومەرجی مرۆیی دەسكردی مرۆڤ خۆی پایە و بناغە و ڕیشە و خەسڵەتەكانی دنیا بینی ناسیونالیستی دەستنیشان دەكەن و بەشێوەیەكی زیندو كیمیایی نەك فیزیایی هەموو ئەو ڕەهەند و ڕەگەزە كەلتوری و ئاینیانە بەخۆیانەوە دەشێلن و بەرهەمیدەهێننەوە كە بەشداری تێدادەكەن ، بەشێوەیەك كە گەڕانەوە سەر ڕیشە ئاینیەكان و دەرهێنانیان لەو گشتەی كە دیدی ناسیونالیستی پێكدەهێنێت هیچ مانا و بایەخێكی سیاسی و ناسیونالیستیان بۆ ناهێڵێتەوە . كە ئەمەش دواجار بەو مانایە دێت كە مەرجەعییەتی دیدی ناسیونالیستی خەون و خولیا و خەیاڵ و سایكۆلۆژیا و هزری مرۆڤ و كۆمەڵگە مۆدێرنەكان خۆیەتی و هەڵقوڵا و جیهان و هەلومەرج و پیشەسازی مۆدێرنە و گەر وەك گشتێك دژو ناكۆك نەیەتەوە لەگەڵ دنیابینی ئاینیدا ، ئەوا دابڕاوو بچڕاوە لێی .

ڕەهەندێكی دیكەی زەمینی و عەلمانی بوونی دیدی ناسیونالیستی كە " ئەندرسۆن " لە سیاقێكی دیكەدا ئاماژەی پێدەكات و لەم سیاقەدا گرنگی تایبەتی خۆی هەیە ڕەهەندی زمانە . (3) كەدەشێت ئێمە لێرەدا دوو ڕەهەندی دیكەی لە پەناوە دابنێین و مانای ئیبستمۆلۆژیی ئەو دابڕانە لەنێوان جیهانبینی ئاین و جیهانبینی ناسیونالیستیدا قوڵتربكەینەوە ، كەئەو دووڕەهەندەی دیكەش بریتین لەهەردوو ڕهەندی زەمان و مەكان ، كات و شوێن .

لەكاتێكدا كە دنیا بینی و حیكایەتی ئاینی پشت بە زمانێكی پیرۆز و گشتی و گەورەتر لە زمانی ناوچەیی دەبەستێت و زمانی پەیوەندیكردنی مرۆڤەكانە لە ڕێگای پێغەمبەرەكان و كتێبە پیرۆزەكانەوە بە ئاسمانەوە و زمانی پەرستن و پاڕانەوە و سروود و سروتە ئاینیەكانەوە ئێمە بەم زمانە خودا دەدوێنین ، یاخود خودا دەماندوێنێت و زمانێكی ئاسمانییە ، زمانی ناسیونالیزم زمانی سەرزەمینێكی دیاریكراو و زمانێكی سەرزەمینی و زمانی ئاخاوتنی نێوان مرۆڤەكان و پەیوەندی كردنیانە لەگەڵ یەكدی ، زمانی كڕین و فرۆشتن و شیعر و دڵداری و سروتی كار و پیشەو زمانی وتار و شیعر و زانست و نوسینەكانی خۆیانە ، ئەو زمانەیە لە گفتوگۆی بەردەوام و ناكۆكی و پێكەوە ژیان و لەبازار ِو مامەڵەكردنیان  لەگەڵ یەك كانیاوەكانی تەقیوە و سەرچاوەكەی لەماڵ و بازاڕ و كارگەكاندایە نەك لە ئاسمان . ڕێز و مەزنی ئەم زمانە لە پێویستی پێكەوە ژیان و لێكتێگەشتنەوە هەڵدەقوڵێت ، ئەوان پێویستیان بەم زمانە هەیە بۆ ئاخاوتن لەگەڵ یەكدی نەك ئاخاوتن لەگەڵ خودا !

ئەگەر چی لەچەند لاپەڕەی ڕابردوودا ناڕاستەوخۆ ئاماژەمان بە ڕەهەندی زەمان ( كات ) و شوێنیش داوە ، بەڵام دەتوانین ڕاكشاوتر لەسەر گرنگی ئەم دوو ڕەهەندە و جیاوازییان لە دیدی ئاینی و دیدی ناسیونالیستیدا قسەبكەین .

سەبارەت بە ڕەهەندی شوێن هیچ لەوە گرنگتر نییە كە هاوخەمی و هاوسۆزی و هاوچارەنووسی ئاینی لە شوێنە پیرۆزەكاندا بەهۆی ئەوانەوە بەرهەمدێت ، هاوسۆزی و هاوچارەنوسی ئاینی لە كڵێسا و مزگەوت و پەرستگا ئاینیەكاندا بەرهەمدەهێنرێت ، كەلە كۆمەڵێك مەڵبەندی پیرۆز دەچن كە هەموویان پیرۆزی خۆیان لە قیبلەیەكەوە وەردەگرن ، كە ماڵێكی پیرۆزی مەزنترو پیرۆزترە و ئەویش پیرۆزی خۆی لە خوداو لە ئاسمانەوە وەردەگرێت . بەڵام هاوسۆزی و هاوخەمی و هاوچارەنوسی ناسیونالیستی ، برایەتی ناسیونالیستی لە كێڵگە و كارگە و شوێنەكانی حەوانەوە و چاخانە و قاوەخانە و كافیتریا و سەرشەقامە گشتییەكاندا بەرهەمدێت و دواجار ئەم برایەتی و هاو سۆزی و هاو چارەنوسییە ، هەموو كوچە و كۆڵان و دەشت و نشێوو چیایەكی نیشتمان دەگرێتەوە و پایتەخت و ئاڵایەك كە دەسكردی مرۆڤەكانەو ڕەنگەكانی ڕەنگی ڕەنجی ئەوانە دەبێتە سیمبوڵی پیرۆزی و مەزنی ئەو خاك و نیشتمانە و سیمبوڵی پارێزگاریكردن لەو برایەتییە و دایك دەكرێتە هێما بۆ نیشتمان .

زەمەنی پیرۆزی ناسیۆنالیستی زەمەنی مانگ گیران و خۆر بەربوون پێغەمبەر لەدایك بوون و جەژن و بۆنە ئاینیەكان نییە ، زەمەنی پیرۆزی ناسیۆنالیزم زەمەنی شۆڕشەكان ، زەمەنی قارەمانێتیە نەتەوەییەكان ، زەمەنی ژن و مناڵان و كرێكاران و ڕەنجبەران و زەمەنی ڕزگاری نیشتمان و دروستكردنی دەوڵەت و دۆزینەوە زانستیەكان و داهێنانە مرۆییەكان و ئاشتبوونەوە نیشتمانیەكان و بۆنەكانیشی بەهەمانشێوە ، بۆنەو كاتی تەواو وابەستەن بە خەون و چارەنوسی ئەو مرۆڤانەوە كە نیشتمانەكەیان وەك سەرزەمینێكی پیرۆز كۆیان دەكاتەوە .

ناسیونالیزم خەون و خولیایەكە كە هەمیشە چاوی بڕیوەتە ڕابردوو ڕیشەدۆزی دەكات و بەشوێن ڕەسەنایەتی خۆیدا دەگەڕێت و دەیەوێت بەشێوەیەك پێی خۆی لەزەوی و لەمێژوودا قایم بكات كە ئەزەلی بنوێنێت . بێگومان ئەم خەسڵەتەی هەندێك ئاینی و كەلتورییە ، بەڵام لێرەشدا جیاواز لە خەون و خولیای ئاینی بەخێرایەكی زۆر و بەهەڵەداوان ڕوەو ئایندە ، ڕوەو گۆڕان و داهێنان و خۆ نوێكردنەوەی بەردەوام دەڕاو ئوقرە ناگرێت ، لەكاتێكدا كە دیدو تێڕوانینی ئاینی ئارامی لە سكون و ڕاوەستان و ڕاوەستاویدا دەبینێتەوە .

چاوبڕینە ڕابردوو ، چاوبڕینە تەواوی جیاوازی و خەسڵەتە كلتورییەكان لە ناسیونالیزمدا مەبەستی دۆزینەوەی هاوبەشی و لێكچوونە و پتر لەقۆناغی دامەزراندنیشدایە ، یاخود لە ترسی فەوتاندا ، بەڵام لە ئایندا چاوبڕینە ڕابردوو بەمەبەستی پارێزگاری لێكردن و نەگۆڕان و هێشتنەوەیەتی ، بەمەبەستی لانەدانە لەڕێگای ڕاست و ڕاوەستانە لەبەردەم هێزەكانی گۆڕان و نوێبوونەوەدا . لەكاتێكدا كە دیدی ناسیۆنالیستی بۆ شەرعییەت دان بەئێستا و پاساودانی و دامەزراندنی بە ڕابردوودا دەگەڕێت ،دیدی ئاینی بۆ بەرهەڵستكاری ئێستا و بۆ شەرعیەت لێوەرگرتنەوەی ، بۆئیدانەكردنی ئێستا لەڕابردودا دەگەڕێت و بۆڕابردوو دەگەڕێتەوە .

بێگومان مەسەلەی تایپەكانی ناسیونالیزم و پەیوەندی ناسیونالیزم و ئاین و لێكچونی زەینی ناسیونالیستی و زەینی ئاینی و جیاوازییان و گرنگی ئەم پرسەو هەستیاری ئاین لە بیركردنەوەی ناسیونالیستیدا و دواجار ئەو گرفتانەی كە پەنابردنە بەر خەسڵەتە كلتورییەكان بۆ ناسیونالیزمی دروستدەكات ، ئەمانە بوار و بابەتی ئەم وتارە نین ، گەرچی بوار و بابەتێكی تەواو گرنگە بۆقسە لەسەر كردن بەتایبەت بۆ قسەكردن لەناسیونالیزم لە كۆمەڵگا ناپیشە سازییەكاندا ، بۆ قسەكردن لەسەر ناسیونالیزم لەو كۆمەڵگایانەدا كەبوون لە ڕابردوودا بۆ ئەوان چالاكترو مانادارتر بووە لەئێستا و لەبەردەم ترسی جیهانگیری و لەبارچونی خەونی نەتەوەییدا دەژین .

ئەوەی لێرەدا بۆ ئێمە جێگای گرنگییە ، لەپەیوەندیدا بەم بابەتەوە بریتیە لەوەی كە سەربازی هەموو ئەوانەی كە ڕابورد وەك ئیرنست گیلنەر دەڵێت ، ناشێت و ناتوانین كە ناسیۆنالیزم هاو واتای ئایدیۆلۆژیا سەیر بكەین و وەك ئایدیۆلۆژیا لەقەڵەمی بدەین . " ڕاستە ناسیۆنالیزم نەتەوە دروستدەكات ، نەك بە پێچەوانەوە ، دەبێت دانبەوەدابهێنین كە ناسیۆنالیزم سامانی كلتوری و میراتی مێژووی گوڵبژێر دەكات و لەڕیشەوە دەگۆڕێت و بەكاری دەهێنێت . زمانی مردوو زیندوو دەبێتەوە ، داب و نەریت هەڵدەبەسترێ‌ ، پاكیزەیی ڕەگەزیی دەسازێتەوە . بەڵام ناشێت بەو شێوەیەش وێنای بكەین كە ناسیۆنالیزم داهێنانێكی ئایدۆلۆژییە ، دەسكرد و كوتوپڕ ، دەشیا ڕونەدات و دروست نەبێت گەر بیرمەندە ئەوروپاییە مەلعونەكان ، ئەم خولیایەیان نەخستایەتە خوێنی كۆمەڵێك گروپ و كۆمەڵەی سیاسی زیندووەوە ! "   (4)     (( دەشێت پینەو دەزوی ناسیۆنالیزم دەسكردو لەخۆڕابێت ، یاخود تەنها دەست هەڵبەستی مێژوویی بێت ، بەڵام ئەمە بەهیچ شێوەیەك ئەوە ناگەیەنێت كە بنەمای ناسیونالیزم خۆی لەخۆڕاو كتوپڕ دەست هەڵبەستە ))   (5) لەڕاستیدا داڕشتنی ئایدیۆلۆژی زۆروزەبەنە لە ئارادایە بۆ پرنسیپ و بنەماكانی ناسیۆنالیزم ، هەروەها بەكارهێنانی ئایدیۆلۆژی ئەم بنەمایەش زۆروزەبەنەیە ،بەڵام بوون و شوناسی نەتەوەیی ئەوەندەی داخوازییەكی ئەنتۆلۆژیی ڕۆحی گشتی و بەرهەمی بەكەماڵ گەشتنی ڕۆحی گشتیە ( هیگل ) ئەوەندە ، یاخود بە هیچ  جۆرێك ناشێت وەك ئایدۆلۆژیا سەیر بكرێت .   (6)

تەنانەت گەر بەشێوەیەكی زۆر دەرەكی و ساكاریش سەیری بكەین بوون و ناسنامەی نەتەوەیی و لێرەشەوە ناسیۆنالیزم دواجار نەتەوە و دەوڵەتی نەتەوەش ، بەرهەمی هەلومەرجێكی ئابوری و كۆمەڵایەتی و كلتورین ، كەفۆڕمێك لەبوون و خەون و خولیای سیاسی دەتوانێت وەڵامگۆیان بێت و شێوازێكە لە بوون كە دەشێت گەورەتر یان بچوكتر لەچوارچێوە و قەوارە و شوناسی بەكۆمەڵی دیكە و ، گەورەتر یان بچوكتر لە فۆڕمی دیكەی هاوخەمی و هاوشوناسی و پێكەوە ژیان و هاوچارەنوسی و وەك ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەوان و وەك بەرهەمی ئیدراك و ئیرادە و خەون و سایكۆلۆژیای گشتی و دواجار وەك خۆ بەیانكردنێكی سروشتی ئیرادەی گشتێك لەمرۆڤ خۆی نومایش بكات و سەركوتكردن و ڕێگەلێگرتن و دەستەبەسەرداگرتنی ، لەسەر ئاستی ئەو گشتە هەستی پوچەڵی و بێ مانایی و سەرشۆڕی دروست بكات و هەرلێرەشەوە ، وەڵامدانەوە پێی و تحقیقكردنی سەرئاستی گشتی و دواجار بۆهەر ئەندامێك لەوگشتەش مانای بوون و نەبوون بگەیەنێت و بەشێوەیەكی زۆرجەوهەری و ئەنتۆلۆژی وابەستە ببێتەوە بەمانای ئازادی خۆیەوە چ لەسەر ئاستی گشت و چ لەسەر ئاستی تاكەكەسیش بەهەمانشێوە .

     هەرلێرەشەوە دەتوانین كەئەو پەیوەندییە قوڵە بدۆزینەوە كەلەنێوان بوون  بەتەواوی مانای خۆی و ئازادیدا هەیە .

ئازادی هیچ نییە جگە لەئازادی بوونێك كەخاوەنی ناسنامە و دید و تێڕوانینی خۆیەتی بۆ خۆی و بۆ بوون و خۆی دەناسێت لەسەر هەموو ئاستە جیاجیاكانی دەركەوتن و بوونی ناتەبایی نابینێت لە نێوان ئەو پێناس و ناسنامە و تێگەشتنە جیاجیایانەدا كەلە ئاستی جیاجیادا بۆ خۆی هەیەتی و دەشێت هەر ناسنامە و تێگەشتن و ئاستێكیان لەگەڵ هارمۆنیەتی تەواویاندا و لەگەڵ ئەوەدا كە تەواوكەری یەكدین ، هەندێكجار داخوازی جیاجیایان هەبێت و لانیكەم بۆ ماوەیەكی كاتی ئیرادەی ئازادی ئەو بوونە نەخەنە قەیرانێكەوە گەر نەتوانێت بە شێوەیەكی دروست پلە بەندییەكان بكات و بەرپرسیارییەتیەكانی خۆی لەئاست خۆی و لەئاست ئەوانی دیكەش بناسێتەوە .

بەشێوەیەكی گشتی ئێمە دەتوانین میژوودابەش بكەین بەسەر سێ قۆناغی سەرەكیدا :

یەكەم :. سەردەمی یاخود سەردەمانی دەوڵەت / شارەكان كەئەمە مێژووی كۆنە .

دووەم :. سەردەمانی ئیمبڕاتۆریەتە گەورەكان ، دەوڵەتە / ئیمبڕاتۆریەكان ، سەردەمانی ناوەڕاست .

سێیەم :. سەردەمی نوێ‌ ، سەردەمی دەوڵەت / نەتەوە . (7) بێگومان لەهەریەكێك لەوسەردەمانەدا مرۆڤ جگە لەناسنامەی تاكەكەسی خۆی بەشێوەیەكی گشتی ناسنامەیەكی گشتی و گەورەتری هەبووە و لەنێو قەوارەیەكی سیاسی كۆمەڵایەتی گەورەتردا لەخۆی و خێزانەكەی ژیاوە و ئەو گشتەی بەبەشێكی دانەبڕاو لەخود و لەبوونی خۆی داوەتەوە قەڵەم و هەستی هاوخەمی و هاوسۆزی و هاوخەونی و هاوچارەنوسی لەگەڵدا دروستكردووە و بە بەشێكی دانەبڕاوی لە بوونی خۆی زانیوە .

بگرە لەوەش زیاتر لە تەواوی ئەدەبیاتی سیاسی باڵای ئەوسێ‌ قۆناغە مەزنەدا لە مێژووی مرۆڤایەتی ، هەروەها لە هەست و سەلیقە و نەریت و ئەخلاقی گشتیدا ، ئازادی ڕاستەقینە و مەزنی و سەروەری و بەختەوەری گرێدراوەتەوە بەخەمی گشتی و بە خزمەتكردنی ئەو گشتەوە و هەڵاتنی مرۆڤ لەو قەوارە گشتیانە بەشێوەیەك لەشێوەكان هەڵاتنی بووە لەخودی سیاسی و كۆمەڵایەتی خۆی و خۆ دۆزینەوەی لەناویاندا و مومارەسەكردنی ئازادییەكانی و پاڵەوانیەتیەكانی ، لە چوارچێوەیاندا بە دۆزینەوەی خودی خۆ و بە فۆڕمێك لە گەشتن بەنەمری و بەڕێگای بەختەوەری و مەزنی لە قەڵەمدراوە و لە قەڵەم دەدرێت .

 لێرەوە بەبڕوای من ئەو ناتەباییە ڕواڵەتییەی لەنێوان ئازادی ناسیونالیزمدا هەستی پێدەكرێت ، لەڕاستیدا هاوشێوەی ئەو ناكۆكییەیە كەلە نێوان پێگە و بەرپرسیارییەتیە جیاوازەكان و ئەركەكانی سەرشانی مرۆڤ دا هەیە لە لایەك و ئازادی و مافەكانی لە لایەكی دیكەوە .

بێگومان تێگەشتنی ئێمە لە ئازادی پەیوەندییەكی توندوتۆڵی هەیە بە بیركردنەوەمان لە تەبایی و ناكۆكی ئەم چەمكە لەگەڵ نەتەوایەتی و ناسیونالیزمدا ، گەر وەك پەتای سەردەمی مۆدێرن و دەرهاویشتەی هەلومەرجی ژیانی مۆدێرن و لەسەر ئاستی تیوری وەك فۆرمێك یاخود لەسەر ئاستی ئایدیۆلۆژی وەك تێگەشتنێك لە پەیوەندی نێوان دەوڵەت و ئابوری و كلتوری سەیری ناسیۆنالیزم بكەین پرسیاری ئازادی بەهاو مانای گرنگی خۆی وەردەگرێت وەك پرسیارێك دەربارەی كۆی ئەو هەلومەرجە گشتییە و سروشتی ئەو پەیوەندییە و وەك پرسیارێك دەربارەی چاكەی گشتی و فەزای گشتی ، بێگومان لەم حاڵەتەشدا ئەم پرسیارە دەبێتە پرسیارێك لەنێو كایەی گشتیدا و دەبێتە پرسیارێك كە ئامانج لێی تاقیكردنەوەی ئەو دیدە ناسیونالیستی و ئەو ئیرادە گشتییەیە بۆ پێكەوە ژیان و پرسیار تاقیكردنەوەی لەم چەشنە مەرجی بنەڕەتییە بۆ پێكەوە ژیانی تەندروست و ئامانج لێی چاكەی گشتیە و دروستكردنی ژینگەیەكی چاك بۆ پێكەوە ژیان گومان لەوەدانیە كەمرۆڤ ( تاكەكەس ) بۆ ئەوەی هاوخەمی و هاو سۆزی دروستكات و بەئاسودەیی لەنێو گشتێكدا بژی و ئامادەبێت قوربانی بۆبدات پێویستی بەوە هەیە كە هەست بە ئاسودەیی و ئازادی بكات و ئەو گشتە ( نەتەوەكەی ) بەدیهێنەری خەون و خولیا و هیوا تاكەكەسیەكانی بێت و لانیكەمی پێویستە ماددی و ڕۆحییەكانی بۆ دابین بكات . زۆر لەتوێژینەوەكان دەربارەی ناسیۆنالیزم سەرهەڵدانی دەگێڕنەوە بۆ ئاسان بوون و بەرفراوان بوونی ئامڕازەكانی پەیوەندی و ئاڵوگۆڕی زانیاری و ئاماژە بەڕۆڵی گرنگی چاپەمەنی و هۆكارەكانی دیكەی پەیوەندی دەكەن، كە پیشەسازی مۆدێرن توانی فەراهەمیان بهێنێت ، بەڵام لەڕاستیدا وەك گیلنەر ئاماژەی پێدەكات  (8)  پێدا گرتنی زیاد لەپێویست لەسەر ئەم لایەنە تەعبیر لەجۆرێك لەسادە لەوحی دەكات . لەبەرئەوەی كە ئەگەرچی گومان لەوەدانییە كەچاپەمەنی و چاپخانە و ڕۆژنامە و هۆكارەكانی دیكەی پەیوەندی ڕۆڵ و گرنگی خۆیانیان هەیە ، بەڵام لەپەیوەندیدا بە ناسیونالیزمەوە ئەمە زیاتر بەرئەنجامە نەك هۆكارە ، چونكە لەلایەكەوە ئێمە دەبێت باس لەناوەڕۆكی ئەو چاپەمەنیانە بكەین و لە لایەكی دیكەوە دەبێت باس لە سیحر و سروشتی جادوگەرانەی ناسیونالیزم بكەین كەبەو شێوە تا ئەندازەیەك گەردونییە كۆمەڵگا و سەر زەمینە جیاجیاكان دەتەنێت ، ئەمە لەلایەك ، لەلایەكی دیكەوە ڕاستی و دروستی وایە كەئەو هەلومەرجە تایبەتیەی بوون و ژیانی كۆمەڵایەتی ببینین كە ئەم فۆرمە نوێیەی پێكەوە ژیان لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت و بەم شێوەیە مانای پێدەبەخشێت .

بێگومان لەوەدا كە ناسیونالیزم ئیرادەی ئازادی پێكەوە ژیانی هاوبەشە و نەتەوە بەرجەستە بوونی ئەو ئیرادە هاوبەشەیە لە پێكەوە ژیانێكی كۆمەڵایەتی سیاسیدا ، ناسیونالیزم بەم مانایە و لەم چوارچێوەیەدا جیاوازییەكی نییە لەگەڵ فۆرمە پێش ناسیونالیستەكانی پێكەوە ژیانی كۆمەڵایەتی و سیاسی ، بۆنمونە وەك پێكەوە ژیان لە دەوڵەت / شارەكانی یۆناندا ، بەڵام ئەوەی كەوا دەكات ئەم فۆرمەی پێكەوە ژیان جیاواز بێت و ناوازە سەیر بكرێت ، سروشتی دروست بوون و هەلومەرجی دروستبوون و خەسڵەتە نوێكان و كۆمەڵێك جەختی تایبەتییە لە لەدید و لەسەردەمی ناسیونالیزمدا بەڕونی دەبینرێت و هەر هەمووی باس لە ئەو كارگە تایبەتی و ئەو هەلومەرجە تایبەتییە دەكات كە ئەم ئیرادەیە تێیدا شكڵ دەگرێت و بەرجەستە دەبێت .

ئیرادەی پێكەوە ژیانی ناسیونالیستی ئیرادەیەكی بینراو و كۆنكرێتی ترە و بەرهەمی فاكتە كۆمەڵایەتیەكانی نێو هەلومەرجی ژیانی مۆدێرنە ، لەچركە ساتێكدا چەكەرە دەكات و گەڵاڵە دەبێت كە كەرەستە پێكهینەرەكانی چ لە ڕووی كۆمەڵایەتی و چ لە ڕووی فیكری و چ لە ڕووی سیاسیەوە ئامادە و بینراون و بە مانایەك لە ماناكان خۆیان لەوێ‌ هەن و وەك بابەتی چارەنوسساز بۆ ئیرادەی ئازادی هێزێكی كۆمەڵایەتی و كلتوری دەبینرێت و بەدیدەكرێن ، هاوخەمی و هاوسۆزی كرێكاران و پیشەوەران و ئەو هێزە كۆمەڵایەتییە نوێیەی كە دەردەكەوێت و بەرئەنجامی تێكشكانی ستراكچەری كۆمەڵایەتی كۆمەڵگا پێش مۆدێرنەكان خۆی لە بەردەم پێویستیەكی ڕاستەقینەدا دەبینێتەوە بۆ داڕشتنەوەی بنەماكانی پێكەوە ژیانی كۆمەڵایەتی و سیاسی ، مەسەلەی نەتەوایەتی بۆی دەبێتە بابەتی ژیان و مردن و بوون و نەبوون بە شێوەیەكی ڕیشەیی ئەم تێگەشتنە وەك تێگەشتنێك لە هەلومەرجی بوون بۆ هەرتاكێك لە پەیوەندیدا بە ئەوانی دیكەوە خۆی دەنوێنێ‌ ، بەشێوەیەك كەئەم هاوخەمی و هاوسۆزییە بەر لەوەی پێویستی بەتیوریزەكردن و بانگەشە بۆ كردن بێت وەك مەرجێك لەبەردەم ئازادی و سەركەوتنی ئەو هێزە ، كۆمەڵایەتی و سیاسییە نوێیەدا ئامادەیی هەیە.

گۆڕانی ماناكانی بەشداری و هاوكاری و هاوخەمی و هاوچارەنوسی و برایەتی ، لە مانا ئاینییەكانیەوە بۆ مانا كلتورییە ناسیونالیستیەكان بەرهەمی چالاكی ڕۆژانە و كێشەو گیروگرفتە ڕاستەقینەكانی هەر تاكێكە لەچالاكی و كاری ڕۆژانەیدا .

ناسیونالیزم بەرهەمی ئیرادەی ئازادی مرۆڤە لەچركەساتێكدا كە هیچ هەڵبژاردنێك بۆ ئەم ئیرادە ئازادە مانای نییە و چارەنوسساز نییە وەك هەڵبژاردنی پێكەوەژیان و هاوخەمی و هاوسۆزی لەگەڵ هێزێكدا كە خۆی تەعبیرە لە ئەو ، لەگەڵ هێزێكدا كە بەدیكردنی لە بەدیهاتنی خەونەكانی ئەو دەچێت .

مرۆڤی مۆدێرن ، دوای ئەوەی كە ئەگەر تەنها بەهۆی ژینگەی كاری مۆدێرن و پرنسیپی دابەشكردنی كارو ئاڵۆزیی سیستمی بەرهەمهێنانیشەوە بێت تێدەگات لەوەی كەچ پەیوەندییەك لەنێوان ئابوری سیاسەت و كۆمەڵگا و كلتوری  كۆمەڵایەتیدا هەیە ، خۆبەخۆ دەجوڵێت لە پێناو هێنانەكایەی گشتێكدا كە بتوانێت و بەوشێوەیەی كە ئەم دەیەوێت سەر لەنوێ‌ پەیوەندیەكانی نێوان ئەو چەمكانە ، لەگشتێكدا ڕێكبخاتەوە كە پێیدەوترێت دەوڵەت . دەوڵەتی مۆدێرن بەشێوەیەك لەشێوەكان بەرهەمی هەلومەرجی كارو ئاڵوگۆڕی ئابوری و بازرگانی و سەردەمی بەرهەمهێنانی مۆدێرنە .

هەموو ئەوەی كە ڕابورد بۆسەلماندنی ئەوە بوو كە ناسیونالیزم لەسەر زەمینی خۆیدا و لە دەیەزێڕینەكانی خۆیدا بەرهەم و بگرە بەرجەستە بووی ئیرادەی ئازادیخوازانەی هەرتاكەكەسێكە و بۆ هەریەكێك لەوان بابەتێكی ڕادیكاڵ و شۆڕشگێرانەی ئازادییە . چەمكی ژیانی هاوبەش ، چارەنوسی هاوبەش ، بیرۆكەی هاوشێوەیی و یەكسانی ، كە بیرۆكەی ڕیشەیی و گرنگن لە ناسیونالیزمدا ، بەرهەمی كارگەكانە و لەگەڵ بەرهەمەكانی دیكەدا لەوێ‌ بەرهەمێك و بگرە پێچەوانەی هەموو بەرهەمەكانی دیكە كە كرێكار توشی نامۆبوون دەكات ، ئەم بەرهەمە یان بۆ خودی كرێكار خۆیەتی و دەرهاویشتەی ئەو هەلومەرجە ئەنتۆلۆژیەی ئەوە لەزەمینەی كاركردن بەرهەمهێناندا ، نەك دەستكردو دەستهەڵبەستی دەستە و تاقمێكی فیكری و كلتوریی دیاریكرا و بێت و لەگەڵ چاپەمەنی و ڕۆژنامەكاندا دابەشبكرێت .

هەلومەرجی كۆمەڵگا مۆدێرنەكان هەلومەرجێكی تەواو نوێ‌ و دابڕاوە لە هەلومەرجی پێش مۆدێرن ، لە هەناوی خۆشیدا لە لایەكەوە ڕووبەڕووی دەسەڵات و ستراكچەرە تەقلیدی و سوننەتیەكان ، هەلومەرجی گۆڕان و نوێ‌ بوونەوە و یاخی بوونە ولە لایەكی دیكەوە بە شێوەیەكی ڕیشەیی خولقێنەری فۆرمێكی نوێ‌ لە هاوشانی و یەكسانی و هاوخەمی و بەشدارییەكە تا ئەندازەیەكی زۆر ، لەگەڵ ئەوەی دەرفەتی ئازادبوون لە دەسەڵاتە تەقلیدییەكان هەیمەنەی ستراكچەرە پێش مۆدێرنەكان دەڕەخسێنێت و سەربەستی و تاكایەتی بۆ هاوڵاتیان دەگێڕێتەوە بەڵام ئەم تاكایەتیە لەنێو گشتێكدا ، لەنێو فۆرمێكی توندوتۆڵ لە یەكسانی و هاوچارەنوسیدا وندەكات . ئەم تاكایەتیە ، دواجار لەنێو ئاپۆڕا جەماوەرییەكان و لەنێو قەرەباڵغییەكاندا و لەژێر كاریگەری هەژموونی گوتاری زاڵ وباودا بەسەرگەردانی دەمێنێتەوە لێرەوەیە كە گرنگترین بیرۆكە و هەڵبژاردن بۆسەردەمی ناسیونالیزم ، عەلمانییەت و دیموكراسی و جەختكردنەوەیە لەسەر مافەكانی مرۆڤ و ئازادییە سیاسی و مەدەنیەكان .

گومان لەوەدانییە كە ئەو هاوبەندییە كۆمەڵایەتی و هاوسۆزییەی كە ناسیونالیزم دروستی دەكات ، هاوشێوەی برایەتی ئاینی دەشێت تا دوا ئەندازە سوودی لێوەربگرێت وەك ئامڕازێك بۆ بەخشینی مانای ڕۆحی و ماددی پۆزەتیڤ بە پێكەوە ژیان و لێكبوردن و ڕەچاوكردنی مافەكانی ئەوانی دیكە و هاونیشتیمانیان لەنێو خۆیاندا ، تەنانەت دەشێت سودی لیوەربگرێت بۆ بەخشینی سروشتێكی ڕۆحی توند و تۆڵتر بەپەیوەندی نێوان یەكەم پێكهێنەرەكانی دەوڵەت و حكومەت و هاوڵاتیان و لێرەشەوە سود لەم هاوسۆزییە گشتیە وەربگرێت بە شێوەیەك كەململانێی كۆمەڵایەتی و ئابووری چنیایەتی و فۆرمەكانی دیكەی ململانێ‌ ناوخۆییەكان نەتوانێت تا دوا سنوری خۆی بڕوات و پێكەوە ژیان لە نێویەكەوە پێكهێنەرەكانی نەتەوەیەكدا بێ‌ مانابكات یاخود بەرەو بیركردنەوە لەجیابوونەوە و هەڵاتن لەناسنامەی گشتییان بكات .

ئەوپرسیارەی كەلە میانەی قسەكردن لە پەیوەندی نێوان ئازادی و ناسیونالیزمدا گرنگی تەواوی هەیە ، دەشێت گەڕانەوە بێت بۆ ئەو زەمینە كۆمەڵایەتی و كلتورییەی كە بیركردنەوەیەكی ناسیونالیستی بۆی دەگەڕێتەوە و كاری لەسەر دەكات ، ئەمەش بەواتای ئەوەی كە تاچ ئەندازەیەك بیركردنەوەی ناسیونالیستی وابەستەی چاكەی گشتی و دادپەروەری كۆمەڵایەتی و پەروەردە و پێگەیاندن و گەشەپێدانە و لە نێو خەون و خەیاڵی ناسیونالیستی خۆیدا شان بەشانی دروستكردنی لێكچون و هاوسۆزی و هاوشێوەیی ، بوارێكی بۆ بیركردنەوە لە ئازادی و سەربەخۆیی تاكەكەسی و خۆشگوزەرانی كۆمەڵایەتی هێشتۆتەوە ؟

پەیوەندی بەوەوە هەیە ، تا چەند ئەو دیدو تێڕوانینە ناسیونالیستی یە ، توانیویەتی ماناكانی هاوسۆزی و هاوخەمی و هاوشێوەیی لە لێكچونی هەلومەرجی گشتیدا بدۆزێتەوە و لێرەوە پێویستی بەوە نەبێت لە پێناو دروستكردن و دەستهەڵبەستنی ئەو هاوشێوەیی هاوسۆزی و لێكچونەدا پەنا بۆ لەناوبردنی جیاوازییەكان و فرەیی و تایبەتمەندییەكان بەرێت و لەپرۆژەی پێشەنگیەوە بگۆڕێت بۆ پرۆژەی وەك یەكلێكردن و دەستێوەردان و لەناوبردنی جیاوازیەكان ؟

      

   ئازادی وەك پرسیاری ناسنامە :

هەمیشە و لەهەموو سەردەمێكدا و كەسانێك وابیردەكەنەوە كەتەنها ناسنامەیەكیان هەیە و دەیانەوێت ئەم ناسنامەیە بكەنە شوناسی گشتی ، یاخود تاكەشوناسی خۆیان . (9)

بەرلەوەی باسی هۆكار و ئاڵۆزییەكان ئەم پرۆسەو بیركردنەوەیە بكەین پێویستە دیدو تێڕوانینمان بۆ ناسنامە و شوناسی ڕونتر بكەینەوە .

هەمیشە چ لەسەر ئاستی گشتی و چ لەسەر ئاستی تاكەكەس بەهۆی پەیوەستكردنی پرسیاری شوناسەوە بەڕابردوو یاخود پەیوەستكردنی بەدۆخ و مانایەكی جێگیر و وەستاوەوە ، بەدحاڵیبونی گەورە دروست دەبێت ، بەتایبەتی گەر ڕەچاوی ئەوەش بكەین كە مرۆڤ هەوڵی ئەوە دەدات لایەنێك ، یاخود تێگەیشتنێك ، یان ڕاستر و پوختتر بڵێم یەكێك لە ناسنامەكانی ، بەسەر ناسنامەكانی دیكەدا زاڵ بكات !

واتە ئەوە تەنها گشت ، كۆمەڵگا ، كلتور ، یاخود دیدی نەتەوەیی نیە كە دەیەوێت لە شوناسێك و ناسنامەیەكدا قەتیسمان بكات بەڵكو هەندێ جار ، ڕاستر بڵێم ، زۆر جار ،مرۆڤ خۆی ، لەگەڵ خۆیدا ئەمە دەكات .

گەر لە كەسێك بپرسیت تۆ كێیت یاخود تۆ چیت ؟ دەشێت لە وەڵامدا بڵێت : من كوردم ، من موسڵمانم ، من فەیلیم ، من ئەنفالم ، من هەڵەبجەییم ، من گەنجم ، من مامۆستام ، من ماركسیم ، من هەژارم ، من ژنم ........ هتد

تەنها تاكە كەسێك لەبەردەم چەندین فۆرمی تەبا و ناتەبایی وشیاری بەخود و خۆناسین و خۆناساندندایە و هۆكار و بارودۆخ و هەلومەرجەكان زۆرن كە دەشێت وەڵامی هەمان ئەو كەسە بۆ هەمان پرسیار بە شێوازی جیاجیا دیاری بكات ، هەروەها دەشێت لە بارودۆخی كلتوری و كۆمەڵایەتی و دەرونی و سیاسی جیاجیادا سروشتی وەڵامی و ئینتیمای مرۆڤ بۆ هەریەك لەو وەڵامانەوە جەختكردنەوەی لەسەریان گۆڕانی بەسەردا بێت .

زۆرجار پڕۆسەی جەختكردنی زیاد لەپێویست ، هەروەها هەلومەرجێكی خودی یاخود دەرەكی جیاواز دوو یان چەندێك لەو پێناسانە بەگژیەكدا دەدات بەبێ‌ ئەوەی كەئەوان لەخودی خۆیاندا دژبەیەك و ناتەبابن و پێكەوە هەڵنەكەن ، هەربۆیە پڕۆسەی خودی وشیاری گشتی و تاكەكەسی و دەرونی و كۆمەڵایەتی و سیاسی ، كە ناسنامەكان و شوناسەكان و دروست دەكات پڕۆسەیەكی ئاڵۆز و هەمەلایەنە و زۆرجار دەشێت بە ناكۆكی و ناهەمواری و نالەباری و دووكەرت و چەند كەرت بوون كۆتایی پێبێت !

لەپەیوەندیشدا بەرپرسی ئازادییەوە ، لەنێو خود و وشیاری مرۆڤ دا زۆرجار دیدی مرۆڤ بۆ ئەو شوناس و ناسنامانەی خۆی ئاوێتەی گەڕانی ئەو بەدوای ماف و ئازادیەكاندا دەبێت و هەندێجاریش وەك پرسی ئەرك و بەرپرسیاریەتی و بگرە وەك مۆتەكەیەكی ناتەبا لەگەڵ ئازادیەكانی خۆی وێنای دەكات .

دەشێت ڕەگ و ڕیشەی ئەم دوو وێناكردن و خۆناسینەوە جیاو دژیەكە لەدوو تێگەیشتن و تێروانینی جیاوازدا بۆپرسیاری شوناس بەدی بكەین .

ئایا هەوڵی وەڵامدانەوە بە پرسیاری شوناس ، هەوڵی وەڵامدانەوەیە بەو پرسیارەی كە من چیم و كێم ؟ یاخود هەوڵی وەڵامدانەوەیە بەو پرسیارەی كە من دەمەوێت چی و دەمەوێت كێبم ؟

دینامیكییەتی وەڵامی دووەم لە تەباییەكی قوڵدایە لەگەڵ جوڵە و ئایندە و ئازادی و هەڵبژاردن ، لە كاتێكدا كە پرسیاری یەكەم سروشتێكی ئیستاتیكی و جێگری هەیە .

بێگومان ئەم وتارە شوێنی گەڕانەوە بۆ ئەو گرفت و ئیشكالە فەلسەفیانە نیە كە پەیوەندییان بە سروشتی بوون خۆیەوە هەیە ، بگرە لێرەدا دەرفەتی ئەویش نییە كە دیدی تێڕوانینی بوونگەرایی لەم ڕوەوە بهێنین و بیخەینە مشت ومڕەوە . بەبڕوای من ئەوەی لێرەدا گرنگە و نابێت بەسەریدا تێپەڕین بریتیە لە بینینی خودی ئەو دوو فۆرمە بنەڕەتیە بۆ وەڵامدانەوە بەرپرسیاری ناسنامە و شوناس .

گەر خود وشیاری ئێمە لە هەلومەرجێكی چالاك و دروستدابێت ، چ لەسەر ئاستی گشتی و چ لەسەر ئاستی تاكەكەسیش ، بەبڕوای من نیگەرانی خود و وشیاری و پرسیاری شوناس لە بنەڕتدا پرسیار و نیگەرانیە كەلە شێوەی دووەم و تەواو تەبایە لەگەڵ پرسیاری ئازادی و پرۆژەی ئێمەدا بۆ بوون و تەواو تەبایە لەگەڵ بیركردنەوەماندا لەئایندە و لێرەشەوە شوناسی ڕاستەقینەیی هەر بوونێك و چییەتی ئەو ، لە ڕاستیدا ئەو دەستنیشانی دەكات كە ئەو دەیەوێت چی بێت ودەیەوێت كێ‌ بێت ؟

من ئەوەم كە دەمەوێت ببم ، ئێمەش بەهەمانشێوە، من وەك پرۆژەیەك بۆ بوون ، دەشێت شان بەشانی پرۆژەی ئێمە وەك گشتێك - بۆ بوون ، بژی و لەئەوپەڕی چالاكی و پێقایمكردنی خۆیدابێت لەسەر زەوی ، ئەوەی وادەكات كە ئێمە وەك گشتێك پرۆژەیەكمان هەبێت بۆ بوون ، بەمانا ئەنتۆلۆژیەكەی هیچ نییە جگە لەوەی ئێمە ، هەریەكێكمان پرۆژەیەكین بۆ بوون .

لەم وتارەدا چەندجار ئەوە دووپات بۆتەوە كە پرسیاری ناسیۆنالیزم پرسیاری شوناس و ناسنامەیە ، چ لە بەراوردكردنی ناسیونالیزم و ئاین و چ لەڕەتكردنەوەی ئەوەش كە ناسیونالیزم ئایدۆلۆژیابێت ، ئامانجی ئێمە ئەوەبوو كە خۆناسینی ناسیونالیستی و خودی وشیاریی ناسیونالیستی ، خۆناسین و خودی وشیارییەكی ئیستاتیكی و جێگیر و چوارچێوە و قاڵبێكی ئامادەكراو نییە ، تەنانەت وەك ئامراز و دەست پێكەكانی بیركردنەوەش لەخود ئەم خۆناسین و خود وشیارییە، لەگەڵ گەرانەوەی بۆ ڕابردوو ، لەگەڵ ساكاری پرنسیپە سەرەتاییەكانی سەرهەڵدانی لە زەینی مرۆڤی مۆدێرندا ، لەگەڵ لێكچونی هەندێك لە میكانیزمەكانی لەگەڵ میكانیزمی بیركردنەوەی ئاینی و ئایدیۆلۆژیدا ، لەگەڵ ئەوەی كە لە فۆرمی دەرەوەیدا وەك وەڵامدانەوە بەپرسیاری من كێم و من چیم دەردەكەوێت ، لەگەڵ ئەوەی كە دەشێت بە هۆی شكستی و نسكۆ و خۆ خواردنەوە بەو ئاقارەی دیكەدا بڕوات ، سەرباری ئەوەی كەگەر بزوتنەوە و تەوژمی ناسیونالیستی بانگەشەكەران و ڕابەرانی زۆر ووشیار نەبن و بەردەوام دیدی ڕەخنەیی لەمەترسی بەلاڕێدا چوون نەیپارێزێَت ، ئەگەری ئەوە زۆرە كە وەك تەرمێك ، وەك خەون و خەیاڵێكی ئیستاتیكی و مەنگی گشتێك كۆتایی پێ بێت ، یاخود بەرەو ئەوە بڕوات كە ببێتە پڕۆژەیەكی سەرشێتی یەك ڕەنگ كردن و وەك یەك لێكردن و كوشتنی جیاوازیەكان و فرە ڕەنگیەكان و بەخشینی هەموو شتێك بەیەكێتیەكی وەهمی كە تەنها لە زەینی چەند كەسێكی تۆقیو لە ژیاندا هەیە .

لەگەڵ ئەوەی كەبیركردنەوە و پڕۆژەی ناسیونالیستی هەڵگری هەموو ئەو ئەگەر و مەترسیانەیە كەئاماژەمان پێدا ، بەڵام بەسروشتی خۆی و لەجوڵەی تەندروستیدا بەبڕوای من ناسیونالیزم هەوڵ و چالاكی وگەڵاڵە بوونی ئیرادەیەكی گشتی تەندروستە ، ئیرادەیەكی چالاك و دینامیكی وە بەئاقارێكی تەواو تەبا لەگەڵ ئایندەسازی و ئازادی و ئیرادەی ئازادی تاكەكەسەكاندا وە بەر لەوەی ئیرادە بێت لەچركەساتی كارایی و بەرجەستە بوونیدا ، ئیرادەیە لەعەقڵ و لەڕۆحدا ، واتە هەڵبژاردنی ئازادانەی پێكەوە ژیانە ، گرێبەست و پەیمانێكی نوێیە كە لەزەمینەی كار و ژیاندا دەبینرێتەوە بەپشت بەستن بەخەون و خولیاو خەیاڵێكی خۆپەسەندانەوە خۆویستانەی تەندروست و ناپەڕگیر ، ڕیشەكانی خۆی لەڕابردوودا وێنادەكات و ئامانج و خەونەكانی لە ئایندەدا دەدۆزینەوە و هەنگاوەكانی بەرەو ئەو ئامانجانە لەئێستادا دەسپێدەكات ، بەبێ‌ ئەوەی كەقوربانیدانی بەمرۆڤ جیا بكاتەوە لەقوربانیدان بەخەون و ئامانجەكانی چونكە ناسیونالیزم دواجار پڕۆژەی خواوەندەكان نییە بۆ ئەو دونیا ، بەڵكو پڕۆژەی مرۆڤە ئازاد و سەربەستەكانە بۆ ئێستا و ئایندەی خۆیان لەم ژیانەدا و لێرە .

ناسیونالیزم پڕۆژەی خۆدۆزینەوەیە لەنێو گشتێكدا كە بەر لەهەر شتێك بوون لەناویدا و لەگەڵیدا بۆ هەرئەندامێكی ئەو گشتە مایەی شانازی و سەروەری و هەستكردنە بەمەزنی لەبووندا .

ناسیونالیزم پڕۆژەیەكە دەشێت مانا ببەخشێت بەبوون لەسەر زەوی و مانا ببەخشێت بەخاوەندارییەتی مرۆڤ بۆ مێژوو سەر زەوی و مانا ببەخشێت بەهەستی عەدالەتخوازی و بەتەنگەوە هاتن و دڵسۆزی و مانا ببەخشێت بە سیاسی بوونی مرۆڤ و كۆمەڵایەتی بوونی و مانا ببەخشێت بە هەموو فەزیلەتە كۆمەڵایەتییەكان و دواجار لە سەرووی هەموو ئەمانەشەوە مانا ببەخشێت بە نەمریی و قوربانیدان .

ئەندرسۆن لەدرێژەی قسەكانیدا لەسەر " سەربازی نەناسراو " و بەراورد لەگەڵ ئەودا وێنەی " گۆڕی ماركسی نەناسراو " یاخود (( مەزاری شەهیدی لیبراڵی )) كەسی نەناسمان بۆ دەكێشێت !!

گومان لەوەدانییە كە وەك ئەو دەڵێت : ئەم دوو وێنەیە هەردووكیان مانای گاڵتەجاڕین . (10)

جگە لەوێنەی شەهیدی ئاین، مرۆڤایەتی وێنەیەكی مەزن و ڕاستەقینەی نەناسیوە وەك وێنەی " سەربازی نەناسراو " وێنەی شەهیدی نەتەوە و نیشتمان ، لێرەوە كەلەڕاستیدا و لەدواقۆناغدا ناسیونالیزم لەگەڵ هەموو ئەو مەترسیانەدا كە لەگەڵ خۆی هەڵیگرتووە دەشێت پرۆژەیەك بێت نەك تەنها بۆ مانا بەخشین بە ئازادی و ژیان ، بەڵكو مانا بەخشینەوە بە نەمریی و قوربانیدان .

بەمشێوەیە - لەگەڵ ڕەچاوكردنی هەموو ئەو ڕەخنەو مەترسی و تێبینیانەی كە ئاماژەمان پێدا – لەڕاستیدا ناسیونالیزم هێزێكی لەبنەهاتووی مرۆڤانەیە بۆ بیركردنەوە لەبوون و لە ژیان ، بە شێوەیەك كە بتوانێت مانا ببەخشێتەوە بەو چەمك و دەستەواژانەی كە مرۆڤ دەشیا لەگەڵ بەجێهێشتنی سەردەمی ئاین و ئەفسانەكاندا ئەوانەش جێبهێشتایە و لەسەر زەمینێكدا و لەنێو چەند كارگەیەكدا و لەنێو ململانێیەكی بێ‌ مانا و بێ‌ پەرواو دڕندانەدا و خاڵی لە هەموو ڕۆمانسییەتێك و وەك بوونێكی فڕێدراوو نەفرین لێكراو بكەوتایە و بمایەتەوە لەوێ‌ ، بەشێوەیەك كەنەتوانێت پەیوەندیەكی مانادار دروست بكات لەنێوان زەمەنەكانی بوونیدا و نەشتوانێت مانا ببەخشێتە هەستی جڤاتخوازی و عەدالەتخوازی و بەتەنگەوە هاتن و پێكەوە ژیان .

    ناسیونالیزم فۆرمێكی بنەڕەتیی بوونە لەمێژوودا كەجارێكی ترو سەركەوتووانە دەتوانێت هەموو میكانیزم و كەرەستەكانی عەقڵ و ڕۆحانیەتیش لەگەڵ ئەخلاق و سیاسەت موتوربە بكات و لەڕێگەی هەموو ئەمانەوە مانای مەزن ببەخشێتە قوربانیدان و خۆ دیسپلینكردن وەك دوو فۆرمی زۆر ڕەسەن و ماناداری ئازادی و ژیان لەنێو كۆمەڵگا و مێژوودا بكاتەوە بەشانۆی شایستە بە هەوڵ و ڕەنج و ماندوبوونی بوونەوەرێك كە مانا و بەها هەمیشە لەلای ئەو بایەخی زیاتر بووە لەنان و ئاو .

ئایدیاڵ و خەون و وێنەی " سەربازی نەناسراو " لەسیاقی تەندروست و بە مانا تەندروستەكەی خۆی لەڕاستیدا جوانترین ئاڕاستەكەر و ڕێنماییكەری ئازایەتی و عیشقی سیاسی مرۆڤە و تێڕامان لێی سەربازە نەناسراوەكانی تۆماری ئەفلاتونمان وەبیردەهێنێتەوە .

دەتوانین وێنەیەكی پێكەنین و گاڵتەجاڕ خولقێنی دیكە لە خەیاڵی خۆماندا و لە بەرامبەر ئەم وێنەیەدا درووست بكەین و تێڕا بمێنین .

دەمەوێت وێنەی سەربازێكی خۆپەرست ، شۆڕشگێڕێكی لەخۆبایی ، شەهیدێكی ملهوڕ بهێنمە بەرچاوتان ، وێنەی ، شۆڕشگێڕ یاخود پێشمەرگە و قارەمانێك كە دەیەوێت ، شۆڕش و قوربانی و قارەمانیەتیەكانی خۆیمان پێَ بفرۆشێتەوە ، پارەی قەترە بەقەترەی ئەو هەموو خوێنەمان لێ وەرگرێتەوە كە لەبەرەی دوژمن ڕشتویەتی و لەبەرەی نیشتمان گرتوویەتی و دواجار كردویەتیە بن درەختێكەوە ، كە درەختی غرورو پۆز و ملهوڕیی خۆیەتی و دەیەوێت پێمان بڵێت كە جگە لەم سێبەرە سێبەری دیكە جگە لەم سەوزاییە ژیان لە هیچ جێگایەكی دیكە نییە .

وێنەی شەهیدێك بهێننە بەرچاوی خۆتان كە هەموو شەوێك دێتە خەوتان و داوای دەنگتان و داوای سەروماڵتان و داوای ئەوەتان لێدەكات كەبیكەنە هاوبەش پێخەفەكانی خۆتان ، شەهیدێك كەهەمووشەوێك دێت و سیڤییەكەی خۆی بەوێنەیەكەوە پێشكەش دەكات و داخوازی هەیە ، ئیعتیرافی دەوێت ، ئیعتراف بەوەی كە بوونمان و مانمان قەرزاری خوێنی ئەوە ، شەهیدێك كەدەیەوێت خوێنی خۆی بكاتە قەومێك و بیكاتە گەردنمان و دواجار بیداتە دەست خزمانی دەرەجەیەك و دەرەجە دوو هاوسەنگەران و هاوڕێیانی ، شەهیدێك ، یان شۆرشگێڕێك كەبەلۆژیكی قۆنتەرات چی لەفەزای گشتیدا بیردەكاتەوە .

شەهیدێك یان شۆڕشگێڕێك كە دەیەوێت پێمان بڵێت : ئێوە هیچ نازانن و من هەموو شتێك ، لەبەر ئەوەی من شەهیدم ، ئێوە هیچ ناتوانن و من هەمووشتێك لەبەرئەوەی من شەهیدم ، ئێوە هیچ نابینن و من هەمووشتێك ، لەبەر ئەوەی من شەهیدم ، ئێوە دواجار هیچ نین و من هەمووشتێك لەبەر ئەوەی من شۆڕشگێڕو شەهیدم  !!

سەرباز گەر نەناسراو نەبێت دوایی كەشەهید بوو خاوەنی بۆ پەیدا دەبێت ، كە خاوەنی بۆ پەیدا بوو بەدوای خوێنەكەیدا دەگەڕێت ، دوای ئەوەی كەلەگەڕان وەڕەس و سەراسیمە بوو خوێنی لەمیللەتەكەی دەوێت ، چاوخواری و منەتباری و سەرشۆڕی و ئیتاعەت لەمیللەت داوادەكات .

هەزار ڕەحمەت لەو شەهیدانەی كەس نایانناسێت سڵاو لەگیانی پاكی ئەو شۆڕشگێڕانەی كەخۆیان ناپاڵێون !!

 

 

 

 

 

پەڕاوێزو سەرچاوەكان :

 

1-         القومیە : مرچ العصر أم خلاصه ؟ بندكت أندرسون إیرنست جیلنر ، إریك هوبزباوم و ێ‌خرون . أعدّه للنشر ، خالی عبد الجبّار ، دار الساقی ، الگبعە اڵاولی ، لبنان ، 1995 . ل13 .

2-         بڕوانە : اڵامم و القومیە ، إیرنست غیلز . ترجمە / د.مجید الراچی ، دار المدی للپقافە و النشر ، الگبعە اڵاولی ، 1999 ل83-127 .

3-         بڕوانە : الجماعات المتخیَّلە : بندكت أندرسن . ترجمە / محمد الشرقاوی ، المجلس اڵاعلی للپقافە ، المشروع القومی للترجمە (81) . مصر . الگبعە اڵاولی . 1999 . بەشی پێنجەم .

4-         القومیە : مرچ العصر أم خلاصه ؟ سەرچاوەی پێشوو . ل37

5-         هەمان سەرچاوە ، هەمان لاپەڕە .

6-         بڕوانە ، اڵامم و القومیە ، سەرچاوەی پێشوو ، ل18-22 ، دەربارەی بۆچونی هیگڵ لە بارەی نەتەوەوە .

7-         ئەم دابەش كردنە دەگەڕێتەوە بۆ " بۆلارد " بڕوانە ، القومیە : مرچ العصر أم خلاصه . سەرچاوەی پێشوو . ل160

8-         بڕوانە : اڵامم و القومیە ، سەرچاوەی پێشوو ، ل107 .

9-         بۆ شیكاری و ڕونكردنەوە و تێگەیشتنی زیاتر لە باگراوندی ئەو بۆچوونانەی دەربارە شوناس و ناسنامە و فرەیی ناسنامەكان و ناكۆكیان هاتووە ، بگەڕێڕەوە بۆ : الهویات القاتلە : أمین معلوم ، ترجمە / د.نبیل محسن ، ورد للگباعە و الشر و التوزیع ووریا ، الگبعە اڵاولی ، 1999 .

10-القومیە مرچ العصر أم خلاصهٌ ، سەرچاوەی پێشوو ، ل13 . 

 

 
رۆشنگەری
وتار‌و بۆچوون

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت

سەعید کاکەیی

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین

مەریوان عەلی

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون

هەردی عەلی

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا...

ئاسۆ ئه‌مین

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی

سه‌وسه‌ن هیرانی

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە

سەعید کاکەیی

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز

مه‌ریوان عه‌لی

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌

سه‌لام مارف

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت

سه‌لام مارف

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری

بێستون محمو‌د

 
رؤشنطةرى

C 2010 All right reserved, roshngari.com